pertencente ós monxes benedictinos que exercían xurisdicción nestas terras, e de onde parece derivar o topónimo Cotobade, e os restos do castelo de Tenorio, que a finais do século XV, pertencía ó señor de Soutomaior e conde de Camiña, Pedro Madruga, e que foi derrubado polos Irmandiños.
Este castelo resistiu o asedio de D. Pedro Álvarez de Soutomaior, cando regresou da súa estadía en Portugal, defendido tenazmente por Gómez Pazos de Probén, ó cal, segundo a lenda, finalmente traizoou un escravo musulmán revelando os puntos débiles da defensa, polo que Manuel de Brit, ó mando de cen "besteiros" conseguiu entrar no castelo dando morte ós seus defensores.
A Guerra de Independencia
No século X fundouse o convento de benedictinos de Tenorio. A boa posición estratéxica deste, provocou que caise en mans do Conde de Camiña, quen destituiu ó seu Abad Pedro de Tenorio, sustituíndoo por un monxe de Lérez.
Será reutilizado tempo despois como refuxio para os guerrilleiros durante a Guerra de Indepencia. Finalmente, foi incendiado como represalia por parte dos franceses, xa que os habitantes de Cotobade consiguen atacar ás guarnicións francesas de Borela, San Xurxo de Sacos e Tenorio, o 19 de febreiro de 1809, obligándoos a renderse, e iniciando así a guerra contra os franceses.
Asímesmo, o día 20, fan baterse en retirada ás tropas francesas de Pontevedra, que acudían a se desquitaren do día anterior.
Posteriormente, o 28 do mesmo mes e ano, atacan a guarnición francesa de Pontevedra, e o 7 de xuño toman parte na acción de Pontesampaio, contribuíndo a derrota das forzas do xeral Ney.
Nestes feitos, destaca a utilización polos veciños de Cotobade do "Canón de Pau", que consistía nun tronco furado e suxeito con argolas de ferro, e que resistía ata doce canonazos.
Destes feitos, que fan que se coñeza a Cotobade coma terra do "canón de pau".
O barroco e a cantería
Cotobade pasou á historia como cuna de afamados canteiros, que deixaron a súa obra en boa parte do territorio español.
Coñecíanse en todo o país como canteiros `barrocos´, debido sobre todo ó elaborado das súas pezas. De entre todos eles destaca o maestro Cerviño, orixinario de Aguasantas, autor de obras tan importantes como o cruceiro de Hío, o de Covelo, Ponteareas e outros.
